Etrafta gezinirken girecek sıra bulamayan ve sürekli sağ işaret parmağıyla oynayan bir insan oldukça dikkatimi çekti. Onu sürekli ileri götürerek bir yeri işaret etmeye çalışıyor fakat parmak gerçekten de hiçbir yeri işaret etmiyordu. Onun az ilerisinde de bir insan, kendi istediği biçimde çağrılmazsa içeriye girmeyeceğini, doğada var olan gerçek bir On Yedi olduğunu, onu kendisinden başka hiç kimse bölemeyeceği için de bu saygıyı hak ettiğini söylüyordu. Dikkatli bakıldığında gerçekten de bir asal sayının tüm kibrini taşıdığı görülüyordu. Gerçek şikâyetiyse insanların onun doğada var olan gerçek bir On Yedi olduğuna bir türlü inanmamalarıydı. İki adet yan yana rakamdan ibaret birini ciddiye almıyor, onun aslında insanların zihinde var olan bir soyutluk olduğunu söylüyorlardı. O da bunu bir türlü ispat edemediği için üzerinde bir ve kendisinden başka sayılara bölünme denemeleri yapılarak bunun rapor-anmasını istiyordu. Fakat bu isteği önünde dikildiği duvara bir türlü kabul ettiremiyordu.
Buzdaki yansımadan arkamdaki yalnızlığı görüyorum. Ve hemen aklımdan geçenleri fark ettiğini anlıyorum. Yani bir küreğe dönüşüp Soru İşareti Olmaya Çalışan İnsan’ı oradan kurtarmak isteye-bileceğimi... Oysa bunu ben de henüz tam düşünmemiştim. Gerçi kürek olmak şu an insan olmaktan daha elverişli olabilirdi. Üstelik düşünebilen ve onu kimsenin tutmasına ihtiyacı olmayan bir kürek… Böylelikle onu saplandığı buzdan kurtarmak için kendi kendime yetebilirdim.
Etrafımda sadece Öldürülmek İsteyen Bir İnsan, Öldürmek İsteyen Bir İnsan, boş bir Tabut, açık bir Mezar ve bu dördünün istekleri var. Öldürülmek İsteyen İnsan onu öldürecek olan kişinin duygularını, Öldürmek İsteyen İnsan ise öldürdükten sonra hangi duyguya sahip olacağını merak ediyordu. Tabut kullanılmak, Mezar da bir an önce kapanmak istiyordu. Bu dört istek birbirine ne yapacaklarını bilmeden bakıyor, öylece duruyordu. Bu duruşun bitmesi içinse ilk olarak Öldürmek İsteyen İnsan’ın harekete geçmesi gerekiyordu. Çünkü bütün bu istekler onun hamlesiyle başlayacaktı. Bu yüzden diğer üçü beklerken o, yanında duran cinayet fikriyle konuşuyordu.
Kuracak başka bir hayal kalmayınca İç Sıkıntısı boğazıma doğru ilerlemeye başladı. Bu sırada da bir Y harfi, defterin arasından başını uzatıp etrafı kolaçan ettikten sonra hızla geldiği yere girdi. Defterin içine ne yazdığımı hatırlamaya çalışırken de tekrar başını uzattı. Bu sefer rahattı. Demek oluyor ki başını ilk uzatışında rahat değildi. Tedirgin de değildi ama rahat olmadığı kesindi. Sürekli etrafa bakıyordu. Benim için pek etraf sayılmasa da dört duvarın arası onun için bir etraf olmalıydı. Büyüklüğüne bakılırsa da bir kelimenin baş harfi... Onu fark ettiğimi anlar anlamaz da gittikçe büyüme başladı. Bu sayede anlamının daha kuvvetli olacağını zannediyor olabilirdi. Ya da arkasındaki harfleri saklamak istiyor. Yine de emin değilim.
Yokuş, son yıllarda Türkçe edebiyatta karşılaşılan en sıra dışı romanlardan biri. Ancak bu sıra dışılık yalnızca biçimsel denemelerden kaynaklanmıyor. Roman, daha ilk sayfalarda okura alışık olduğu zeminin çekildiğini hissettiriyor. Defterden çıkan harfler, anlamını terk eden kelimeler, insanların peşinden yürüyen yalnızlıklar ve canlı gibi davranan kavramlar, kitabın gerçeklik anlayışını belirliyor. Burada dünya, fizik kurallarıyla değil; dilin ve düşüncenin kurallarıyla işliyor.
Romanın en dikkat çekici yanı, dil üzerine kurulmuş olması. Pek çok deneysel romanda dil, anlatının biçimini etkilerken; Yokuş'ta doğrudan anlatının konusu hâline geliyor. Harfler, kelimeler, cümleler ve anlamlar yalnızca metafor olarak kullanılmıyor; romanın gerçek karakterleri gibi davranıyor. Bu durum eseri zaman zaman Borges'in kavramsal labirentlerine, zaman zaman Kafka'nın tekinsiz atmosferine yaklaştırsa da Yokuş'un asıl ilgisi başka bir yerde duruyor: anlamın kendisinde.
Öte yandan romanın güçlü olduğu kadar zorlayıcı yönleri de var. Metin, okura tutunabileceği geleneksel bir olay örgüsü sunmuyor. Karakterler psikolojik derinlikleriyle değil, temsil ettikleri düşünsel işlevlerle var oluyor. Bu nedenle bazı bölümler güçlü bir keşif duygusu yaratırken, bazı bölümler bilinçli olarak mesafeli ve kapalı kalıyor. Özellikle yoğun sembolik yapı, bazı okurlar için derinlik yaratırken, bazıları için yorucu bir tekrar hissine dönüşebilir.
Yokuş'u değerli kılan şey kusursuz olması değil, risk alması. Çağdaş edebiyatta birçok roman tanıdık hikâyeleri daha etkili anlatmaya çalışırken, Yokuş yeni bir anlatı alanı açmayı hedefliyor. Bu hedefe ne ölçüde ulaştığı tartışılabilir; ancak kitabın özgün bir hayal gücüne ve kendine ait bir edebî evrene sahip olduğu açık.
Bu nedenle Yokuş, herkese önerilebilecek bir roman değil. Ancak edebiyatta yeni biçimler, farklı düşünme yolları ve alışılmış anlatıların dışına çıkan metinler arayan okurlar için dikkate değer bir çalışma. Kitap sona erdiğinde akılda kalan şey olaylardan çok atmosfer, karakterlerden çok fikirler ve cevaplardan çok sorular oluyor.
