Frank Herbert

Bütün uygarlıklar, toplumun neredeyse tüm bilinçli çabalarını engelleyebilecek, ona ihanet edebilecek ya da karşı çıkabilecek bilinçsiz bir güçle mücadele etmek zorundadır.
-Tleilax Kuramı [ kanıtlanmamış ]

Felsefi lakırdılarla zaman harcamayalım. Her sorunun kökeninde tek bir soru yatar: Herhangi bir şey neden vardır? Din, ticaret ve siyaset alanlarına dair tüm soruların kökeni şudur: Güce kim sahip olacak? İttifaklar, kuruluşlar, şirketler güç peşinde koşmazlarsa serap peşinde koşuyorlar demektir. Düşünebilen neredeyse tüm canlıların er geç kavradığı gibi, güç dışında her şey saçmalıktır.

'Dune adıyla bilinen Arrakis gezegeni, sonsuza dek onun vatanıdır.''

Arthur C. Clarke şimdiden haklıymış diyebilirim. Bu kitabı hakikaten kıyaslayacaksak Yüzüklerin Efendisi’yle kıyaslayabiliriz.

Dune, Frank Herbert’ın dünyanın uzak geleceği üzerine kurgulanmış bir romanı. Aslında Dune serisine henüz başlamayı düşünmüyordum; çünkü bu tarz evrenlere giriş yaparken oldukça içine dalar, evreni tam anlamıyla anlamaya çalışırım. Bunun için de acele etmez, uzun zamana yayar, araştıra araştıra keyif alarak okurum. Lakin malum, Dune Part III'nin bu yıl sonu vizyona girecek olması dümeni Dune evrenine doğru çevirdi ve yolculuğum başladı.

Dune, şark ile garbın harmanlandığı mistik bir kitap. Her şey Padişah İmparator IV. Shaddam’ın; melanj veya baharat adı verilen, Dr. Yueh’in deyimiyle ''Yaşam gibidir... Onu her kullanışında farklı bir yüzünü sergiler. Baharatın öğrenilen bir tat tepkisine yol açtığını öne sürenler var. Vücut bir şeyin kendisi için iyi olduğunu öğrenince onun tadını hoş, hatta biraz kafa yapıcı olarak algılıyor. Tıpkı yaşam gibi baharat da asla yapay olarak aynen üretilmeyecek.'' (Dune, s. 95) ifadeleriyle tanımladığı, uyuşturucu ve birçok etkiye de sahip maddenin çıkarıldığı tek gezegen olan Arrakis’in yönetimini Harkonnen hanedanından Atreides hanedanına bırakmasıyla başlar. Elbette bu devir Atreides hanedanının yükselişi için değil; bilakis imparatorluk tahtına herhangi bir tehdit unsuru olmaması için planlanmış bir tuzak.

Dune evreninde birden fazla hanedanlık bulunuyor (Atreides, Harkonnen, Corrino vb.). Biz de ilerleyiş boyunca bu hanedanlıklar arasındaki taht savaşlarına, siyasi anlaşmalara şahitlik ediyoruz. Bunun yanı sıra ticaretin merkezindeki CHOAM adındaki şirket; ticaretin ve siyasetin kilit noktalarında bulunan, ayrıca baharatın kazandırdığı geleceği görme yetisini kullanan ve ona muhtaç olan Lonca; Kuisatz Haderah’ın doğuşunu sağlamak için soylularla doğru eşleşmeleri yapmayı amaçlamış, evrenin dört bir yanına dağılmış ve 'cadı' olarak nitelendirilseler de gizli bir kadın cemaati olan Bene Gesserit; sömürünün acımasız çocukları, Padişah İmparator’un elit ordusu Sardaukarlar; Arrakis’in özgür halkı Fremenler ve her şeyin ortasında her şeyi kökünden değiştirecek olan Atreides’in Dükü Muad’Dib Paul Atreides...

Paul Muad’Dib: Beklenen müjde, mesih, peygamber, kurtarıcı; geçmişi, bugünü ve geleceği gören gaipten gelen ses, Lisan-ül Gayb. Bugünkü dünyamızda halkların mehdi anlayışına biraz olsun hâkimseniz, Fremenlerin inanç sistemindeki kehanetleri ve gelecek olan kurtarıcıya olan inancı anlamakta zorlanmazsınız ve Paul’ün roman boyunca rolünü daha net idrak edebilirsiniz. Çünkü bu çöl gezegeninin halkının sıkı sıkıya bağlı olduğu inanç sisteminde İslam, tasavvuf, Budizm ve Doğu mistik öğretilerinin etkilerini çok sık görüyoruz.

Ve tabii ki su... Arrakis’te yaşamın her anında su hâkim. Su kutsal... Ölülerin ardından bile gözyaşı dökülmediği bir topluluk. O kadar ki gözünüzden akacak iki damla yaş "Ölüye suyunu vermek" olarak bilinen anlamlı ve derin bir söze sahip; çünkü su kabileye aittir, vücudumuzda bulunan suya bile sahip değiliz.

Daha birçok detaya sahip olan Dune evreni, gerçekten bilim kurgu-fantastik kurgu sever olun ya da olmayın, herkesi çok fazla tatmin edecek bir kitap.

Dune evrenine ait dilimize çevrilmiş veya çevrilmemiş birçok kitap mevcut. Bunların ilk altı kitabı evrenin yaratıcısı Frank Herbert’a ait. Diğer yazılan eserler oğlu Brian Herbert ve Kevin J. Anderson tarafından kaleme alınan eserler. Araştırdığım kadarıyla ortak kanıya dayanırsak, ilk altı kitaptan sonra oğlunun yazdığı birkaç kitap dışında diğerleri pek önerilmiyor. Dune serisinin genellikle önerilen okuma sırası ise şöyle:

1- Dune: Çöl Gezegeni (1965)

2- Dune Mesihi (1969)

3- Dune Çocukları (1976)

4- Dune'un Tanrı İmparatoru (1981)

5- Dune Sapkınları (1984)

6- Dune Rahibeler Meclisi (1985)

Tavsiye Dune evreniyle ilgili birçok bilgiyi öğrendiğim ve ilgiyle takip ettiğim YouTube kanalını (40ip) buraya bırakayım:

youtube.com/@40ip

Ayrıca Orta Dünya - Legendarium Türkiye YouTube kanalında Zafer Abi de Dune ile ilgili bir seriye başlamış, diğer tavsiyem de bu olsun:

youtube.com/watch?v=zHEisdp...

Dune, kuma gömülü kehanetlerin suya ulaşma mücadelesi.

Okurken bitmesini istemediğim ama aynı zamanda da elimden bırakmadığım bir kitap oldu. Herbert çok iyi bir dünya tasvir etmiş. Uzak gelecekte bile var olan sorunların şu an içinde bulunduğumuz dünya sorunları ile paralel olması kitapla daha sıkı bir bağ kurmamı sağladı. Kitapta kullanılan terimler geçmişi anımsatırken olayların uzak bir gelecekte yaşanması geçmişi ve geleceği çok iyi bir şekilde harmanladığını gösteriyor. Genel olarak insanı içine çeken bir kurgu. Herkesin bu dünya ile tanışmasını isterim.