Yokuş

Yokuş, son yıllarda Türkçe edebiyatta karşılaşılan en sıra dışı romanlardan biri. Ancak bu sıra dışılık yalnızca biçimsel denemelerden kaynaklanmıyor. Roman, daha ilk sayfalarda okura alışık olduğu zeminin çekildiğini hissettiriyor. Defterden çıkan harfler, anlamını terk eden kelimeler, insanların peşinden yürüyen yalnızlıklar ve canlı gibi davranan kavramlar, kitabın gerçeklik anlayışını belirliyor. Burada dünya, fizik kurallarıyla değil; dilin ve düşüncenin kurallarıyla işliyor.

Romanın en dikkat çekici yanı, dil üzerine kurulmuş olması. Pek çok deneysel romanda dil, anlatının biçimini etkilerken; Yokuş'ta doğrudan anlatının konusu hâline geliyor. Harfler, kelimeler, cümleler ve anlamlar yalnızca metafor olarak kullanılmıyor; romanın gerçek karakterleri gibi davranıyor. Bu durum eseri zaman zaman Borges'in kavramsal labirentlerine, zaman zaman Kafka'nın tekinsiz atmosferine yaklaştırsa da Yokuş'un asıl ilgisi başka bir yerde duruyor: anlamın kendisinde.

Öte yandan romanın güçlü olduğu kadar zorlayıcı yönleri de var. Metin, okura tutunabileceği geleneksel bir olay örgüsü sunmuyor. Karakterler psikolojik derinlikleriyle değil, temsil ettikleri düşünsel işlevlerle var oluyor. Bu nedenle bazı bölümler güçlü bir keşif duygusu yaratırken, bazı bölümler bilinçli olarak mesafeli ve kapalı kalıyor. Özellikle yoğun sembolik yapı, bazı okurlar için derinlik yaratırken, bazıları için yorucu bir tekrar hissine dönüşebilir.

Yokuş'u değerli kılan şey kusursuz olması değil, risk alması. Çağdaş edebiyatta birçok roman tanıdık hikâyeleri daha etkili anlatmaya çalışırken, Yokuş yeni bir anlatı alanı açmayı hedefliyor. Bu hedefe ne ölçüde ulaştığı tartışılabilir; ancak kitabın özgün bir hayal gücüne ve kendine ait bir edebî evrene sahip olduğu açık.

Bu nedenle Yokuş, herkese önerilebilecek bir roman değil. Ancak edebiyatta yeni biçimler, farklı düşünme yolları ve alışılmış anlatıların dışına çıkan metinler arayan okurlar için dikkate değer bir çalışma. Kitap sona erdiğinde akılda kalan şey olaylardan çok atmosfer, karakterlerden çok fikirler ve cevaplardan çok sorular oluyor.