Ahmet Hamdi Tanpınar

İş insanı temizliyor, güzelleştiriyor, kendisi yapıyor, etrafıyla arasında bir yığın münasebet kuruyordu. Fakat iş aynı zamanda insanı zaptediyordu. Ne kadar abes ve manasız olursa olsun bir işin mesuliyetini alan ve benimseyen adam, ister istemez onun dairesinden çıkmıyor, onun mahpusu oluyordu. İnsan kaderinin ve tarihin büyük sırrı burada idi.

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Beş Şehir adlı kitabı , Ankara, Erzurum, Konya, Bursa ve İstanbul’u anlatan bir gezi kitabı gibi görünse de aslında şehirlerin ruhunu, tarihini ve kültürel kimliğini anlatan derin bir deneme kitabıdır. Tanpınar bu şehirleri sadece fiziksel özellikleriyle değil, geçmişleriyle, yaşadıkları değişimlerle ve insanlara hissettirdikleri duygularla ele alır. Kitapta en çok dikkat çeken konu “zaman” kavramıdır çünkü yazar sürekli geçmiş ile bugünü karşılaştırır ve eskiyle yeninin çatışmasını şehirler üzerinden gösterir. Özellikle Cumhuriyet sonrası değişimlerin şehirlerin dokusunu nasıl etkilediğini anlatırken hem bir özlem hem de bir sorgulama hissi oluşturur. Bursa’da Osmanlı’nın kuruluş ruhunu ve huzurlu ama hüzünlü atmosferi hissettirirken, Konya’da Mevlana’nın manevi dünyasını ön plana çıkarır; Erzurum’da milli mücadele ruhunu ve direnci vurgular; Ankara’da yeni kurulan Cumhuriyet’in modern yüzünü anlatır; İstanbul’da ise geçmişin ihtişamı ile bugünün değişimi arasında kalmış bir şehir tasviri yapar. Bu nedenle Beş Şehir, yalnızca beş farklı şehri anlatan bir eser değil, geçmiş ile gelecek arasında köprü kurarak bir milletin hafızasını ve kimliğini anlamamızı sağlayan, okuru düşünmeye ve kendi değerlerini sorgulamaya yönelten önemli bir kitaptır.Herkese çok rahatlıkla önerebilirim.

2025 -49. Kitap

Kitabın Adı : Saatleri Ayarlama Enstitüsü
Yazarı : Ahmet Hamdi Tanpınar
Yayınevi : @dergahyay
Türü : Roman
Basım Yılı: 2016
Sayfa Sayısı: 382 Sayfa

Düşünceler: Tanpınar okunması en zor yazarlardan birisi olarak bilinir. Anlatım yoğunluğu, eski dil kelimelerine sıkça başvurması nedeniyle bu önyargılı görüş kısmen doğru sayılabilir. Ancak konsantre olup ,kendini kitaba vererek okuyanların neredeyse tamamı yazarı ve eserlerini çok sevmiştir ( benim gibi )

Saatleri Ayarlama Enstitüsü eseri yazarın yayınlanan son kitabıdır. 1954 yılında gazetelerde tefrika edilmiş 1961 yılında ise kitap olarak basılmıştır.

Hayri İrdal saatlere ilgi duyan birisidir. Çeşitli işlerde çalıştıktan sonra evlenir . Eşi bir süre sonra ölünce Pakize isimli bir kadınla ikinci evliliğini yapar. Maddi sıkıntılar içinde yüzen Hayri İrdal arkadaşı olan Doktor Ramiz vasıtası ile tanıdığı Halit Ayarcı 'nın kurduğu Saatleri Ayarlama Enstitüsü 'nün müdürü olur.

Dört bölüm halinde yazılan eserde Meşrutiyet öncesi dönemden Cumhuriyet 'in ilk dönemlerine kadar yıllar anlatılır. Doğudan yüzünü Batıya dönen ülkemizin yaşadığı ikilem ve toplumsal sarsıntıyı resmeden yazarın dilinin zenginliği öne çıkar,okuyucusunu adeta hayalinde o yıllara taşır.

Batının ahlaki yozlaşmasını değilde kendi kültürümüzü muhafaza edip ilim tekniğini almamız gerektiğini anlatan yazarın bunu yaparken ağdalı bir dil kullanması yer yer sembollere yer vermesi biraz okuyucuyu yoruyor gibi görünebilir. Ancak yavaş yavaş tadına vara vara okuduğunuzda kitabın edebiliğini ve mesajlarını daha iyi anlayabiliyorsunuz.

Kitapta ince mizahi öğelere oldukça fazla yer veriliyor. Gülümsediğim, kahkaha attığım hatta katıla katıla güldüğüm yerler oldu. Özellikle bir cenaze olayı var ki neredeyse kriz geçirdim bu bölümü. Onun dışında da hem doğrudan hem dolaylı mizahi öğelere de sıkça rastladım. Hatta bununla ilgili ayrı uzun bir yazı yazmayı bile düşünüyorum.

Edebiyatımızın sembol kitaplarından birisidir olan bu eseri herkese tavsiye ediyorum. En az bir kez okuyun derim. Ama güzel bir yemek gibi yavaş yavaş sindire sindire, tadına vara vara okuyun. Mutlaka okuyun

Kitabın Adı: Beş Şehir
Yazarı : Ahmet Hamdi TANPINAR
Yayınevi: @dergahyay
Türü: Deneme
Basım Yılı: 2021
Sayfa Sayısı : 207 Sayfa

Düşünceler : Tanpınar kalemi en zengin yazarlardan birisi. Yazdıklarını anlamak geniş bir bilgi birikimi ile dinlenmiş bir zihin istiyor. İkincisi pek mümkün olmadığı için Tanpınar 'a biraz geç kaldım. Uzun zamandır okumak istediğim bu eşsiz eseri daha yeni okuyabildim

Tanpınar ( 1901-1960) babasının mesleği (kadı) nedeniyle sürekli gezer gençlik yıllarında. Okuduğu okulda Yahya Kemal ,Rıza Teyfik gibi ustalara tanışan yazarın çevresi de adeta Samanyolu gibi yıldızlarla doludur. Necip Fazıl ,Ahmet Kutsi Tecer, Hasan Ali Yücel ,Nurullah Ataç gibi pek cok değerli isimle arkadaşlık eden yazarın büyüklüğü belki de biraz bu güzel ortamda yetişmesinden dolayıdır.

Tanpınar 'a giriş babında ' Beş Şehir ' ile başladım yazarı okumaya. Erzurum , Ankara ,Konya , Bursa ve İstanbul 'u anlatıyor bu eseri. Kendine has zengin ,yoğun diliyle anlatmış yazar buraları. Tarihsel dokunuşlarla, ilginç kişiler, farklı olayları zengin kültürümüz ile harmanlayan Tanpınar gerçekten eşsiz bir eser sunmuş bizlere.

Dili çok ağır değil yazarın diğer kitaplarının aksine. Giriş kitabı olarak düşünülebilir Tanpınar Külliyatına.

Sonuç olarak yerli ,yabancı pek çok kaşif, yazar, tarihçi den alıntılar yapan , yararlanan Tanpınar hem özgün ,hem bilgi veren hemde merakla okunan bir başyapıt olan eserin bazı kısımlarını ortaokul ve lise yıllarımda okumuş, ilerde mutlaka okuyacaklar listeme eklemiştim. Okumak yenı nasip oldu. Ama çok geç oldu doğrusu. Siz benim kadar geç kalmayın ,okuyun . Mümkünse de biraz erken okuyun.

Kitabın Adı : Hikâyeler
Yazarı : Ahmet Hamdi TANPINAR
Yayınevi : @dergahyay
Türü : Hikâye
Basım Yılı : Haziran 2017
Sayfa Sayısı: 348 Sayfa

Düşünceler: Tanpınar okunması zor bir yazar olarak bilinir. Engin kültürünü ,bilgi birikimini uzun cümleleri ,eski dilden kelimeleri ile ustaca kullanıp oluşturduğu eserlerinde bu eleştiri kısmen de olsa haklıdır. Zira belirli bir kelime haznesi İle okuma birikimi olmayan okuyucular biraz zorlayabilir Tanpınar 'ı okurken.

Bende Tanpınar dünyasına meşhur eseri " Beş Şehir" ile girdim. Tüm eserlerini de yavaş yavaş okuyacağım. Yazarın "Hikâyeler " isimli bu eseri 5 hiķâye içeren' Abdullah Efendi 'nin Rüyaları ', 7 hikâye içeren 'Yaz Yağmuru' ile yazarın daha önce yayınlanmamış 4 hikâyesi olmak üzere toplam 16 öyküsünün bir araya getirilmesi ile oluşturulmuştur.

Kitap ilk başta biraz anlaşılmaz biraz da karışık geliyor okuyucuya. Ama suya ilk girenin önce irkilmesi, suya alışınca da sudan çıkmak istememesi gibi sarıp sarmaladı beni.

Yazarın çok yönlü çok zengin çok yoğun bir anlatımı var. Çevresel ayrıntılı tasvirler , derin ruhi tahliller sık sık göze çarpıyor. Zaman ,rüya, bilinçaltına da sık sık eğilen yazarın bilgi birikiminden kırıntıları da araya serpmesi hikayelerini daha zengin kılıyor.

Oldukça etkilendiğim hikâyeler oldu içlerinde. Yılanı sık sık işleyen ,insanlaştıran 'Evin Sahibi ' hikâyesı mesela. Sonra aynı hikayeyi iķi farklı şekilde yazmış yazar. ( Yaz Yağmuru, Emirgân'da Akşam Saati )

Olaydan ziyade insan olgusuna ,insanın iç dünyasına ve bu dünyada yaşadığı karmaşaya eğilen yazarın güçlü kalemini büyük bir zevkle okudum. Bu yoğun anlatımdan sonra normal kitapları nasıl okuyacağım bilmiyorum ama bu müthiş yazarı herkes okumalı.

Belirli okuma ve bilgi birikimi olan herkes farklı dil ve anlatımı tarzı nedeniyle Tanpınar 'ı mutlaka okumalı. Diğerleri biraz sıkılabilir. Onlarda kitap okudukça daha iyı anlayabilir yazarı. Bence dil ve anlatım becerisi ile dünyaca meşhur olmayı hakeden yazarlardan birisidir henüz öyle olamasa da.

Bol kitaplı çok okumalı günler dilerim herkese

Bu kitap kadar ilk sayfalarda okurun gözünü korkutan ve anlaşılmaz bir giriş yapan başka kitap var mıdır bilemiyorum. Ilk başladığımda, "Aldık mı başımıza belayı." diye sızlanmıştım. Ancak elli sayfadan sonra o kadar hızlı akmaya başladı ki nihayet kurgunun içine girebildim.

Hayri Irdal'ın gözünden kendi hayatını ve diğer karakterleri okuma şansınız olacak. Hayri ortalama birisi gibi görünse de aslında çok ilginç bir tip. Insanlarla ilişkileri, ağzını açsa başını belaya sokması, yüzünü görenin işinin bir hafta ters gitmesi okuyanı hem eğlendiriyor hem de Hayri için üzülürken buluyorsunuz kendinizi. Bir insan bu kadar mı kısmetsiz, basiretsiz olur diye öfkeleniyordum kitabın yarısına kadar. Kendisini hamal gibi kullanıp parasını yiyen ikinci karısı ve onun kız kardeşleri, Hayri'ye hasta teşhişi koyan ancak kendisi tam bir numune olan Psikiyatrist, hepsine müthiş sinirlendim. Zavallı Hayri...