Sarı Saltuk

13. yüzyılda Anadolu’da Hünkar Hacı Bektaş Veli önderliğinde örgütlenen bir inanç-düşünce söylemi gelişmiştir. “Horasan Erenleri” olarak tanınan Türkmen dervişleri Anadolu’da büyük çaplı bir kültürel, sosyal, iktisadî ve inançsal değişimin taşıyıcısı olmuşlardır.

Hünkar Hacı Bektaş Veli Velayetnamesi’nde, Hünkar Hacı Bektaş Veli’nin birçok halifesinin yurt kurma sebebiyle Anadolu’nun ve Balkanların farklı yörelerine gönderildiği anlatılmaktadır. Hünkar Hacı Bektaş Veli dönemiyle beraber Alevi-Bektaşi düşüncesi Anadolu’da olduğu gibi Rumeli topraklarında da temellenir. 13. Yüzyılda Balkan coğrafyasında geleneğin en önemli karizmatik-tarihi temsilcisi olan Sarı Saltuk faaliyet gösterir.

Sarı Saltuk, Hünkar Hacı Bektaş Veli tarafından Balkanlara gönderilir. Sinop’tan Karadeniz yoluyla Gürcistan’a, oradan Kaligra kanalıyla Balkanlara geçen Sarı Saltuk, insanüstü vasıflarla tanıtılan, kimi yerde canavarlarla mücadele eden bir kahraman, kimi yerde de Hacı Bektaş Veli, Ahi Evran, Mevlânâ ile irtibatı olan bir erendir. Cem Sultan’ın büyük çabaları ile Ehl-i Sünnet’ten gösterilme çabalarına rağmen Sarı Saltuk apaçık; bir evliyaullah, kutup ve veli olarak kolonizatör bir Türk dervişi, Alevi-Bektaşi alperenidir.