1667 gibi erken bir tarihte kaleme alınan, ancak politik nedenlerle 1689’a kadar yayımlanmayan Hoşgörü Üzerine Bir Mektup’ta–“Şanlı Devrim”den sonra– Locke, politik özgürlük argümanına benzer gerekçelerle tüm insanların doğası gereği sahip olduğunu öne sürdüğü dinî hoşgörüyü savunur. Diğer bir ifadeyle, tüm insanlar doğası gereği “özgür, eşit ve bağımsızdır” ve düşünce özgürlüğü, konuşma özgürlüğü ve ibadet özgürlüğü hakkına sahiptir. İkinci özgürlüğün garanti altına alınmasına yardımcı olmak için Locke, kilise ile devletin ayrılması çağrısında bulunur. Nesiller boyu toplumsal ve politik felsefenin temeli olan bu eser, İngiltere’de ve Avrupa’da modern demokratik devletin temellerinin atılmasına yardımcı olmuştur. Eserin önemi, onu felsefe, tarih ve siyaset bilimi öğrencileri için temel bir okuma haline getiriyor.“İşte Hoşgörü Üzerine Bir Mektup Avrupa’daki düşünce geleneğinin temel bir kavramı olan hoşgörü kavramının nasıl geliştirileceğine dair Locke’un çağları aşan kavrayışını bize sunuyor.”—Güçlü Ateşoğlu
1632 yılında İngiltere de dünyaya gelen yazarımız kendisini mezhep savaşlarının içinde bulmuştur. Avrupa'nın içinde bulunduğu bu karamsar tablo içerisinde liberalizmi savunmuş Hristiyan birliğinin ancak hoşgörü ile sağlanacağı fikrini savunmuştur. Kendisi aklı rehber edinmiş ancak vahyi de inkar etmemiştir. O Hristiyanlığın itikadi meselelerini akla tabi tutarak akla uygun gelen itikadı fikirleri kabul etmiş ancak herkesin inanç özgürlüğünü yaşaması gerektiğini vurgulamıştır.Laik fikrinin kurucusu sayılmaktadır. Eserde hükümdar - kilise- insan üçlüsü açısından hoşgörünün nasıl olması gerektiğini ele almış kilise ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması gerektiğini vurgulamıştır. Açık sade anlaşılır bir dil kullanılmıştır. Locke eserinde her ne kadar inanç özgürlüğünü savunsa da Ateist ve Katoliklere pekte hoşgörü barındırmamaktadır. İyi okumalar 😉
